واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

816

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

عنوان « بخشى بزرگ » ، يعنى رئيس ادارهء كشورى در فلان يا به همان محل ، بوسيلهء اصطلاح چينى « تيشى » « 1 » ادا مىشده . در زمان حيات چنگيز خان ، نمايندهء حكومت كشورى مغول در چين كه اصلا چژورچژنى بوده ، لقب تيشى داشته « 2 » . سركردگان لشكريان كومكى قراختائى و چژورچژنى به لقب ديشى ملقب بوده‌اند و اين كلمه به گفتهء رشيد الدين « 3 » بمعنى « امير تومان » ( امير گروه ده هزار نفرى ) بوده . ولى مسلما در اين مورد نيز همان كلمه تيشى در كار است « 4 » .

--> ( 1 ) - رشيد الدين ، چاپ برزين ، متن ، بخش VII ، 190 ؛ ترجمه ، بخش V ، 143 ؛ بخش XV ، متن ، 207 ؛ ترجمه 138 . ( 2 ) - واسيليف ، « تاريخ و باستانيها » ، ص 223 . ( پ . پليو اينجا را ، از روى « من - دا - بى - لو » ، به گونهء ديگرى توجيه مىكند . رجوع شود به : ( تحريريه - 49 - 46 . Pelliot , « Notes sur le Turkestan » . PP . ( 3 ) - چاپ برزين ، بخش XV ، متن ، 214 ؛ ترجمه 143 . ( 4 ) - ( بطورى كه پ . پليو خاطرنشان كرده ، ن . اى . برزين بجاى « ونشى » به خطا « ديشى » خوانده ( « ونشى » - در تأليف رشيد الدين چاپ برزين ، بخش XV ، متن ، 214 آمده ) « ونشى » مطابق است با « يوآن - شوآى » چينى كه بمعنى « ژنراليسيموس » مىباشد . ( رجوع شود به : 43 - 42 . Pelliot , « Notes sur Le Turkestan » , PP ) در حاشيهء نسخهء بارتولد ( چاپ انگليسى ) در اينجا چنين يادداشت شده : « قرائت نادرست . Pelliot 43 بايد « ونشى » باشد كه چينى آن Yuan - chouai است « ralissime ؟ ne ؟ ge » . پ . پليو نيز خاطرنشان كرده كه لقب « بخشى بزرگ » ( چنان كه رشيد الدين توضيح مىدهد لقب « تيشى » است ) در ميان مغولان واقعا وجود نداشته و اصطلاح « تيشى » خود بمعنى مأمور عالى مقام و اعيان دولت بطور اعم بوده است . ( رجوع شود به : ( تحريريه - ( 45 - 44 . Pelliot , « Notes sur le Turkestan » , PP ) )